تغییر در فرکانس امواج صوتی که ناشی از سرعت نسبی منبع و دریافت کننده صوت است را «انتقال دوپلر» (Doppler Shift) یا اثر دوپلر مینامند. این پدیده به دلیل فشرده یا گسترده شدن ظاهری بسامد موج در اثر سرعت نسبی چشمه صوت با شنونده است و اگر چشمه صوت با سرعت به شنونده نزدیک شود، موج فشرده شده و اگر دور شود موج گسترده یا باز می شود.
سرعت نسبی بین منبع صوت و دریافت کننده آن عامل ایجاد اثر دوپلر است. بنابراین در صورت که منبع صوت ساکن باشد و دریافت کننده با سرعت مشخصی به آن نزدیک و یا از آن دور شود، فرکانسهای متفاوتی از صوت به گوش او میرسد. در حالت ترکیبی و زمانی که منبع و دریافت کننده صوت به صورت همزمان دارای سرعت هستند نیز این فرکانس و اثر دوپلر قابل محاسبه است.
این پدیده را در چند وضعیت میتوان مورد بررسی قرار داد:
الف- چشمۀ متحرک و ناظر (شنوندۀ) ساکن:
همان طور که دیده می شود در شکل (الف) فاصلهٔ جبهه های موج صوتی از هم، در جلو و عقب ماشین یکسان است، ولی اگر ماشین آتش نشانی مثلاً به جلو حرکت کند، شکل (ب) فاصلهٔ جبهه های موج در جلوی ماشین کمتر از پشت آن خواهد بود. بنابراین شنونده جلوی ماشین طول موج کوتاهتری را نسبت به شنونده عقب ماشین می شنود.
ب- چشمۀ ساکن و ناظر (شنوندۀ) متحرک:
در این حالت تجمع جبهه های موج در دو سوی چشمه یکسان است. اگر ناظر به طرف چشمه حرکت کند، در مقایسه با ناظر ساکن، در مدت زمان یکسان، با جبهه های موج بیشتری مواجه می شود که این منجر به افزایش بسامد صوتی می شود که
ناظر می شنود. حال اگر شنونده دور شود جبهه های موج کمتری را می شنود و در نتیجه طول موج افزایش و بسامد کاهش خواهد یافت.
