برای توصیف حرکت یک جسم در هر لحظه از نمودار مکان – زمان استفاد می شود. همانطور که پرداست این نمودار از دو محور تشکیل شده که یکی مکان و دیگری زمان متحرک را نشان می دهد. در نقطه در این نمودار بیانگر اینست که متحرک در لحظه t در چه مکانی قرار گرفته است.
برای رسم نمودار مکان-زمان هر یک از محورهای مکان و زمان را با مقیاسی مناسب مدرّج می کنیم. سپس نقاطی از نمودار را که مربوط به هر یک از زمان ها و مکان های داده شده است، در صفحهٔ x-t مشخص می کنیم و با وصل کردن این نقاط به هم، به وسیلهٔ یک منحنی هموار، نمودار مکان-زمان را رسم می کنیم.
تصویر بالا تبدیل یک نمودار مکان به نمودار مکان-زمان را نشان می دهد. در نودار الف فقط مکان متحرک مشخص شده است که از نقطه 1 متر به 4 متر حرکت کرده و سپس برگشته و تا 1- به سمت منفی حرکت کرده است. با توجه به اینکه در هر نقطه از مکان در چه زمانی این حرکت رخ داده است می توان نمودار مکان-زمان را مانند شکل ب رسم کرده و در نهایت نقاط مشخص شده را به هم وصل کرد.
بطور مثال نمودار مکان-زمان حرکت یک مورچه در راستای محور x مانند شکل است:
الف- در کدام بازهٔ زمانی مورچه در جهت محورx حرکت می کند؟ پاسخ: در بازهٔ زمانی t = 0 s تا t = 8s ، زیرا در این بازه x همواره در حال افزایش است.
ب- در کدام بازهٔ زمانی مورچه در خلاف جهت محورx حرکت می کند؟ پاسخ: در بازهٔ زمانی t = 12s تا t = 14s ، زیرا در این بازه x همواره در حال کاهش است.
پ- در کدام بازه های زمانی مورچه ایستاده است؟ پاسخ: در بازه های زمانی t = 8s تا t = 12s و t = 14s تا t = 18s
ت- در کدام لحظه هایی فاصلهٔ مورچه از مبدأ 30 سانتی متر است؟ پاسخ: در لحظه های t = 6s و t = 13s
ج- جابه جایی و سرعت متوسط مورچه را در بازهٔ زمانی 4 تا 8 ثانیه پیدا کنید. پاسخ:
Δx = x2 – x1 = 40cm – 20cm = 20cm
Vav=20/(8-4)=5m/s
